Keynote NVGzP congres: De vijf dingen die jij en ik kunnen doen voor een betere GGZ

03-06-2016

 

Remke van Staveren

‘Ja, maar hoe dan?’ willen veel mensen weten sinds mijn boek HART voor de GGZ verschenen is. De boodschap: laten we weer met passie en vanuit compassie werken in de ggz. Inderdaad: hoe dan? Hoe kunnen we, in deze tijden van bezuinigingen en reorganisaties, tóch goede geestelijke gezondheidszorg bieden? Het evenwicht tussen ziel en zakelijkheid is zoek. Het lijkt tegenwoordig alleen nog maar over de financiering van zorg te gaan!

Goede ggz is zinnig, zuinig én zorgzaam. Ggz dient in de eerste plaats zinnig te zijn: vakbekwaam, wetenschappelijk verantwoord, professioneel. Onze – inmiddels spreekwoordelijke – buurvrouw kan geen ggz bieden. Het is een vak. Zuinig? Ja, natuurlijk moeten we ook zuinig zijn, want zorg kost geld en we willen straks ook nog zorg kunnen bieden. Maar ggz dient bovenal zorgzaam zijn, gastvrij, menswaardig. Als we niet oppassen vergeten we bijna dat het niet om de kwantiteit, maar om de kwaliteit van zorg gaat.

Maar ik dwaal af. De vraag was hoe we in deze tijd een betere ggz voor elkaar kunnen krijgen. Welke dingen kunnen jij en ik vanaf vandaag al doen? Vijf tips:

1) Neem verantwoordelijkheid

Wij zijn verantwoordelijk voor de zorg die we leveren en niemand anders. Niet de minister, niet de zorgverzekeraars, niet de Raad van Bestuur, en al helemaal niet die nieuwe divisiedirecteur die net een cursus verandermanagement heeft afgerond en die nu ‘zin heeft in een nieuwe uitdaging’. Nee, wij hebben er voor doorgeleerd. Als jij vindt dat je cliënt baat heeft bij een verlengde intake, of toch nog wat booster-sessies CGT kan gebruiken, regel het dan. Heb lak aan de DBC-minutenteller en laat de kwaliteit weer leidend zijn. Geloof me, goede zorg levert uiteindelijk meer op dan slechte zorg.

2) Waarom doe je wat je doet, en waarom doe je het nu nog? 

Waarom ben je psycholoog geworden? Waarschijnlijk omdat je, net als ik, mensen met psychische klachten wilt helpen herstellen. Dat vermogen om je betrokken te voelen bij pijn en lijden, samen met de bereidheid om daarvoor verantwoordelijkheid te nemen én het daadwerkelijk bijdragen aan het verminderen van leed, wordt compassie genoemd (Armstrong, 2011). Het helpt mij om eens wat vaker bij mijn ‘waarom’ stil te staan. Ik ben psychiater geworden om goede zorg te leveren zodat mijn patiënt kan herstellen, en dan pas, eventueel, om aan de afgesproken productienorm te voldoen, om maar eens iets te noemen.

3) Zorg goed voor jezelf en voor elkaar

Zelfcompassie is niet egoïstisch. Zelfcompassie is wat compassie mogelijk maakt. Wie goed voor zichzelf zorgt, kan ook goed voor een ander zorgen. ‘De cliënt centraal’ is een mooie streven, maar niet meer dan een loze kreet als een organisatie haar eigen medewerkers aan de zijlijn zet. Ondernemer Richard Branson, oprichter van de Virgin Group, zegt hierover: ‘Klanten staan niet centraal. Medewerkers staan centraal. Als je goed voor je medewerkers zorgt, zorgen die goed voor je klanten.’

4) Behandel de ander zoals je zelf behandeld wil worden

Hoe dan? Nou, gebruik bijvoorbeeld de kracht van je verbeelding. Stel dat jij dat bent, of dat het je moeder is, die eerst aan de telefoon haar hele hebben en houden aan een onbekende triagist heeft moeten vertellen, zes weken heeft moeten wachten op een intake en nu gespannen in de wachtkamer zit. Hoe ga je haar ontvangen? Als ik het even niet weet, vraag ik het de cliënt, de familie of onze ervaringsdeskundige. Zij weten wel hoe ze behandeld willen worden.

5) Blijf niet steken in de vraag: ‘Ja, maar hoe dan?’

Dat is een valkuil. Kennis alleen heeft nog nooit iemand tot verandering of actie aangezet. We kunnen eindeloos veel boeken lezen, cursussen volgen en symposia bezoeken, maar de zorg wordt er niet gastvrijer, compassievoller of menswaardiger van. Ga gewoon aan de slag: ‘doe dan!’ Kleine dingen maken al een groot verschil.

Bronnen:

Armstrong, K. (2011). Compassie. Amsterdam: de Bezige Bij.

Staveren, R. van (2016). HART voor de GGZ, werken met compassie in een nieuwe ggz. Utrecht: de Tijdstroom.

Remke van Staveren is psychiater, ambassadeur voor Compassion for Care en initiatiefneemster van HART voor de GGZ. Zij werkt in een FACT-team. Op 15 maart verscheen haar boek HART voor de GGZ, werken met compassie in een nieuwe ggz (de Tijdstroom).

Remke is een van de keynote-sprekers op het NVGzP-congres ‘De veranderende wereld van de GZ- en klinisch (neuro-)psycholoog, dat op vrijdag 16 september as. plaatsvindt. Klik hier voor meer informatie.