Sociaal rennen tegen vooroordelen

28-09-2015


Kim Helmus

Het is nacht, 02:15 uur op 20 september 2015. De Socialrun is bezig: een estafetteloop van 555 kilometer door Nederland. Een weekend lang rennen, rijden, koken, zorgen, fietsen, masseren, ondersteunen, beleven, organiseren, appen, delen, oftewel; leven met een groep mensen die ik nog niet echt ken. Mensen van verschillende pluimage. Mensen uit uiteenlopende vakgebieden, uit allerlei steden, met verschillende leeftijden en met een variatie aan achtergronden en levensverhalen. Een sociale run. Een run die zich ten doel stelt om negatieve oordelen over psychische klachten te doorbreken.

De lucht voelt niet koud aan. Bijzonder, want de hemel is helder en de sterren schitteren boven de windmolens op de dijken in de verte. Mijn spieren zijn stijf. De vorige ploeg heeft zojuist de Afsluitdijk getrotseerd en ons team rent door Noord-Holland in de richting van Amsterdam. Er zitten reeds 45 ren-kilometers in mijn benen: nog 20 te gaan. Het enige geluid hoorbaar is het zacht ratelend zoemen van de dynamo op de fiets voor me en de doffe korte stappen van mijn eigen renschoenen op het asfalt. De wind waait de geluiden van de fietser achter me weg.

Oordelen, vooroordelen….
Rennen om sociaal zijn te bevorderen, oordelen aan te pakken. Mijn gedachten dwalen af en brengen me bij een levendige herinnering. Drie jaar geleden op een congres in Maastricht mag ik presenteren over een veldonderzoek naar anti-stigma interventies (www.watdoejij.org). Ik sta te wachten. Een man met zelfverzekerde, sturende ogen kijkt me aan. ‘Of je even water kunt halen voor in de zaal, de vorige sprekers hebben alles opgedronken. ’ Gelach. De collega van de man vindt het grappig dat ik niet begrijp dat hij het tegen mij heeft; ‘of je worst lust’.

Ik herken de man van een foto uit een vaktijdschrift. Het is een psychiater die meewerkt aan onderzoek naar richtlijninterventies. Ik glimlach een beetje en knik. De zaal loopt vol en de psychiater neemt plaats op de eerste rij naast zijn collega. Ze hebben het over een pas gepubliceerd onderzoek waar de dorstige collega tweede auteur van is. Ik pak de twee kannen van de tafels voorin de zaal en vul ze bij de wasbakken van het toilet in de gang. Terwijl ik wegloop hoor ik dat de man het gespreksonderwerp heeft veranderd. Het lijkt te gaan over congres-assistentes en zaalwachten.
Ik ben op het NVvP congres, hét grote psychiatriecongres. Waar we leren over wat bijdraagt aan psychische gezondheid. Wanneer ik terugkom heeft de dagvoorzitter de deur al gesloten. Hij staat voorin de zaal, schraapt zijn keel en kijkt over zijn kleine brilletje naar de microfoon. “Hallo? Hoort u mij? Ook achterin de zaal?”  Dan pakt hij een verfrommelt papiertje uit zijn broekzak. “Graag kondig ik de eerste spreker aan van vandaag. Meneer Helmus, is die in de zaal?” Hij tuurt langs mij heen en kijkt hoopvol naar de psychiater van het water. Dan sta ik op en pak mijn tas. Ik graaf op zoek naar de vellen papier waar de powerpoint aantekeningen op staan en neem plaats achter het katheder: ‘ Mevrouw Helmus.’ Ook de psychiater van zojuist kijkt verbaast.

…doorbreken
Iedereen die kan denken krijgt met oordelen te maken. Ouderen worden veroordeeld omdat ze oud zijn, jongeren omdat ze jong zijn. We sluiten buiten: mensen met een vreemd kapsel, mensen uit een ander land, vrouwen ten opzichte van mannen, mannen die op mannen vallen, hoogopgeleiden in een groep met laagopgeleiden en laagopgeleiden in een groep met hoogopgeleiden. En zelfs, of misschien wel juist wanneer mensen het moeilijk hebben in hun leven zet dit buitensluit- en oordeelgedrag door.
We worstelen allemaal met het leven, in meerdere of mindere mate. Dit ervaar ik ten volste tijdens deze Social run. Voetstappen. De fietser kijkt om ‘We zijn bijna bij de wissel’. Mijn gedachten vliegen over de beelden van de afgelopen 35 uur. Frustratie van de salestrainer door een pijnlijke knie, ergernis om de rommeligheid en vieze borden van de kokkin tevens therapeute. Angst, ‘doe ik wel genoeg voor het team, lever ik wel voldoende bijdrage om erbij te mogen horen?’.  Onhandige gedachten van de man uit Enschede, ‘ik ga het niet redden als ik me zo blijf voelen’. En melancholie van de vaders en moeders door het missen van hun kinderen thuis. Desondanks zetten we ons met elkaar in en iedereen probeert er wat van te maken. We werken aan een gezamenlijk doel, we delen onze onzekerheden en levensverhalen.

De psychiater lijkt op de ex-cliënt in de manier waarop ze hun brood smeren en de student geeft tips aan de ervaren psycholoog over hoe te rennen. We maken contact en breken daarmee  door de grenzen van het oordeel. We zijn een team. Nog voor we de finish met elkaar bereiken kan ik de volgende conclusie trekken: sociaal rennen; het doel is gelijk aan de weg ernaar toe. ‘He who chooses the beginning of a road chooses the place it leads to. It is the means that determine the end’ (Emerson Fosdick, H., (1941) uit: Living Under Tension, p. 111). In de verte staat de volgende loper klaar om me af te wisselen en ik zie waarin we op elkaar lijken :-).

Kim Helmus is gz-psycholoog en initiatiefnemer van de Wegwijzer Stigmabestrijding in de GGZ. 
 

Zie ook:
99keerandersdanjedenkt. BN’ers over stigma rond psychische aandoeningen