Casus verantwoordelijkheden regiebehandelaar?

17-04-2019



U bent als GZ- psycholoog werkzaam in een GGZ- instelling. En als regiebehandelaar verantwoordelijk voor de behandeling van een jonge vrouw met een PTSS vanwege meerdere traumatische seksuele ervaringen in het verleden. Zij is na een suïcidepoging via de crisisdienst bij uw instelling terecht gekomen voor intensieve gespecialiseerde dagbehandeling. Het behandelteam bestaat, naast u als regiebehandelaar, uit: een psychiater, een SPV-er, een cognitief gedragstherapeut met EMDR-kwalificatie, een psychomotore therapeut en een sociotherapeut/groepsbegeleider.
Op enig moment maakt cliënte tijdens het tweewekelijkse gesprek met u melding van in haar ogen grensoverschrijdend gedrag van de EMDR-therapeut. Bij doorvragen blijkt dat de EMDR-therapeut zich zeer verantwoordelijk voelt en betrokken is op haar situatie en per email ’s avonds en ’s nachts navraag bij haar doet hoe zij zich voelt in reactie op de EMDR-sessies. Cliënte meldt gevoelens voor hem te koesteren en het erg onplezierig te vinden dat hij, naast de betrokken e-mails, vervolgens weer op haar reageert met professionele distantie.

Welke verantwoordelijkheid hebt u als regiebehandelaar voor de behandeling door de EMDR -therapeut en zijn handelen daarin?
Hoe verhoudt uw verantwoordelijkheid zich tot die van de EMDR-therapeut?

Welke acties moet u ondernemen op basis van het signaal van cliënte? En in hoeverre moet u daarna een vinger aan de pols houden?

Verantwoordelijkheid regiebehandelaar algemeen
De verantwoordelijkheid van de regiebehandelaar in de GGZ wordt beschreven in het Model Kwaliteitsstatuut GGZ (hierna KS). Dit model is de basis voor de wijze waarop de GGZ-zorginstelling de zorg voor de individuele cliënt moet organiseren en vastleggen in een eigen KS. Daarnaast bevat het KS normen over de verantwoordelijkheid van de regie- en medebehandelaar(s). Deze geven de behandelaars houvast én worden door de tuchtcolleges voor de gezondheidszorg gebruikt voor de beoordeling van tuchtklachten over (regie)behandelaars.

Volgens het KS is de regiebehandelaar onder meer verantwoordelijk voor de integraliteit van het behandelproces, zoals de afstemming van de zorg van de individuele zorgverleners, de evaluatie van de zorg aan de hand van het behandelplan en de beoordeling of bijstelling hiervan aangewezen is.

Niet verantwoordelijk voor zorg/handelen van medebehandelaars
Waar het gaat om de zorgverlening zelf, is de regiebehandelaar alleen verantwoordelijk voor zijn aandeel van de behandeling en niet dat van de medebehandelaars. Deze hebben een eigen verantwoordelijkheid voor hun behandeling als ook voor de afstemming met andere behandelaars, de naleving van de cliëntenrechten, communicatie met de cliënt en het bijhouden van het dossier.

Welke verantwoordelijkheid hebt u als regiebehandelaar als u signalen krijgt van een cliënt over de behandeling, de bejegening of ander gedrag van de medebehandelaar? U bent als regiebehandelaar eerste aanspreekpunt voor cliënten en andere betrokken behandelaars. Dat betekent dat u altijd moet reageren op signalen, door aan de cliënt c.q. de betrokken behandelaar uit te leggen of u acties nodig acht en waarom wel/niet.

Wat te doen als regiebehandelaar?
In hoeverre maatregelen gewenst zijn, is afhankelijk van de aard en de ernst van het signaal.
Zo is verdedigbaar dat u naar aanleiding van een verwijt van een cliënt over de bejegening, beslist dat het in het belang van de behandeling en dus ook van de cliënt zelf is dat deze dit in eerste instantie zelf bespreekt met de medebehandelaar.
Ook is denkbaar dat u in bepaalde gevallen zelf contact opneemt met de behandelaar voor afstemming over de zorg of het geven van feedback op diens gedrag.
In het algemeen geldt dat u een vinger aan de pols houdt en nagaat of de actie, die u geadviseerd hebt aan de cliënt of de behandelaar, tot de gewenste verbetering heeft geleid. En als dat niet het geval is, u bepaalt wat de vervolgstap is.
Bij aanwijzingen voor ernstige of structurele problemen, in de zorginstelling of met betrekking tot het functioneren van een behandelaar, zijn verdergaande acties geïndiceerd. Zoals in elk geval het informeren van de leidinggevende.

Wat te doen in deze situatie?
In het onderhavige geval lijkt een gesprek tussen u en de EMDR-therapeut aangewezen te zijn over het versturen van berichten ’s avonds en ’s nachts. Hierbij zou u hem kunnen wijzen op de effecten hiervan en met hem afspraken kunnen maken, gericht op het houden van meer distantie.
Gezien de gevoeligheid van de door cliënte verstrekte informatie, mag u overigens niet zomaar zonder haar toestemming informatie over haar delen met de EMDR-therapeut. Dit moet u eerst met haar afstemmen.
De EMDR-therapeut zal zelf moeten beoordelen wat hij met de onvrede van cliënte en de feedback van de regiebehandelaar doet. Als hij en u het niet eens worden over de aanpak, zal eventueel volgens de in de zorginstelling gebruikelijke procedure dit verschil van mening moeten worden voorgelegd aan het management.
Aannemende dat u (uiteindelijk) tot afspraken komt met de EMDR-therapeut over de te nemen acties, dan moet u later zowel bij de cliënte als bij de EMDR-therapeut navragen of deze het beoogde effect hebben gehad. En zo nee, dan is het aan u om samen met de EMDR-therapeut en de cliënte naar een oplossing te zoeken. Daarbij zal in het uiterste geval kunnen worden besloten tot vervanging van de EMDR-therapeut.

Wat te doen bij een tuchtklacht in deze situatie?
Wat nu als deze cliënte tegen u als regiebehandelaar een tuchtklacht over onprofessioneel gedrag van de EMDR-therapeut indient bij het Regionaal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg?
Het tuchtcollege zal u niet aanspreken op het handelen van de EMDR-therapeut in de periode voordat u hiervan op de hoogte was c.q. kon zijn. Wel zal het tuchtcollege beoordelen of de wijze waarop u gereageerd hebt op de informatie van de cliënte en de acties die u nadien hebt ondernomen als ook de monitoring nadien, voldoen aan de norm: hebt u in de gegeven omstandigheden gehandeld zoals van een redelijk bekwaam en redelijk handelend gz-psycholoog in de hoedanigheid van regiebehandelaar mocht worden verwacht? Daarbij zal het tuchtcollege de normen over de verantwoordelijkheid, voortvloeiend uit het KS en de tuchtrechtspraak over de verantwoordelijkheid van de regiebehandelaar (voor 1 januari 2017 hoofdbehandelaar), als uitgangspunt nemen. Belangrijk is dat u als regiebehandelaar aan de hand van uw dossier kunt uitleggen welke stappen u hebt gezet naar aanleiding van de onvrede van de cliënte, wat uw overwegingen hierbij zijn geweest en hoe u vervolgens een vinger aan de pols hebt gehouden.

Kortom:

  • U bent als regiebehandelaar verantwoordelijk voor de regie op het proces en niet voor het professionele handelen van behandelaars uit uw team
  • Het KS van uw instelling/praktijk is uw leidraad
  • U legt altijd uw overwegingen en genomen stappen vast in het dossier

Henk Brans,
klinisch psycholoog BIG, regiebehandelaar GGZ
docent GZ-opleiding RINO Zuid en RINO Groep

Annemarie Smilde, specialist gezondheidsrecht VvAA
Gastdocent GZ-opleiding RINO Zuid