Leestip: Psychologie van de levenskunst

18-08-2014


Arno Willems

Misschien bent u, net als ik, al lang aan het zoeken naar een balans in uw behandelvormen waarbij u ook al de belangrijkste motiveringsstrategieën toepast. En misschien maakt u ook al een hele poos blij gebruik van hetgeen de positieve en oplossingsgerichte psychologie ons brengt. Dan zou ‘Psychologie van de Levenskunst’ van Westerhof en Bohlmeijer heel verfrissend kunnen zijn. Het meest vernieuwende zit in hun pleidooi voor een ‘derde paradigma’, dat van de levenskunst, dat niet zondermeer uitgaat van de maakbaarheid van de mens. 

Dit boek gaf me eindelijk een mooie kapstok voor iets waar ik al langer mee worstelde, nl. hoe ik een balans kon vinden in mijn keuze tussen de vele behandelvormen binnen ons werkveld. Westerhof en Bohlmeijer vinden de balans door allereerst het traditionele paradigma van het behandelen van geestelijke ongezondheid te vergelijken met het nieuwere paradigma vanuit de positieve en oplossingsgerichte psychologie.

De traditionele stroming richt zich op het ‘repareren’ van geestelijke stoornissen door diverse behandelvormen, m.a.w.  op het minimaliseren van disfunctioneren. De tweede stroming is er vooral een van het laatste decennium, komend vanuit de positieve psychologie. Zij  richt zich op het maximaliseren van geestelijke gezondheid, op het bereiken van een plezierig, goed en betekenisvol leven. Beide gaan uit van de maakbaarheid van de mens.

De verrassing zit in het neerzetten van een derde stroming, die van de levenskunst. Een stroming die ook uitgaat van de maakbaarheid van de mens, maar ook van de aanvaarding van lijden en onmogelijkheden, omdat niet alle leed kan worden behandeld en niet alle positieve doelen kunnen worden bereikt. Dit is duidelijk herkenbaar in interventies als mindfulness en ACT. Levenskunst gaat dan om het vinden van een balans tussen maakbaarheid en aanvaarding, tussen negatief disfunctioneren en positief welbevinden.  

Mensen hebben vaak een voorkeur voor het nastreven van geluk of zelfrealisatie of maatschappelijke integratie.   De auteurs stellen dat het de kunst is om te herkennen welk streven in een bepaalde fase van belang is en daar een balans in te vinden.

In het boek wordt ruim aandacht besteed aan het begrip over en het onderzoek rondom levenskunst en hoe de kennis hierover te plaatsen is in het perspectief van ieders levensloop. Daarnaast behandelen de auteurs een aantal praktische interventies die gericht zijn op geestelijke gezondheid en acceptatie, zoals well-being therapy, emotie-regulatie, mindfulness, ACT, life-review en werken met levensverhalen.

Ik werk als gz-psycholoog bijna 30 jaar in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking en ernstige gedrags- en psychische problematiek. Dat betekent dat we vaak de grenzen van de maakbaarheid van deze mens tegenkomen. Het is dan essentieel om echt in relatie blijven staan met die beperkte mens, om in je interactie heel goed afgestemd te blijven op die ander. Dan lukt het wel om met hem en voor hem die balans in deze paradigma’s te vinden.

Voor iedereen die graag vele zaken integreert in zijn behandelingen kan dit boek een prachtige onderbouwing zijn .

Arno Willems is als gz-psycholoog werkzaam in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking en bijkomende psychiatrische stoornissen (MFCG-Limburg, Koraalgroep). Hij doet daarnaast promotie-onderzoek naar interactiegedrag van begeleiders (Prof. dr. Petri Embregts, Universiteit van Tilburg).