De Nieuwe GGZ –  Over nieuwe vaten voor oude wijn…

11-02-2016


Philippe Delespaul

Afgelopen week verscheen het boek ‘Goede GGZ – nieuwe concepten, aangepaste taal en betere organisatie’. Het boek breekt een lans gebroken voor een radicale vernieuwingsslag in de GGZ. Mede-auteur Philippe Delespaul geeft uitleg over achtergrond en bedoelingen. Op 17 maart vindt een congres plaats over het boek.

Psychisch leed zorgt voor een groot deel van het niet optimaal functioneren en het verlies aan levenskwaliteit van mensen, over de hele wereld en in Nederland. Jaar na jaar neemt het aandeel psychisch lijden in het totaal van onwelbevinden toe. Met prevalentiecijfers van 24%, is psychisch leed een probleem van publieke gezondheid. Het raakt ons allemaal persoonlijk, als ‘slachtoffer’, familielid, vriend, collega of andere betrokkene. De aanwezigheid van psychopathologie betekent immers steeds dat menselijke variatie in psychisch welbevinden, tot lijden en disfunctioneren leidt.

Millenniumdoel: verminderen psychisch leed

Het verminderen van psychisch leed moet als ‘millennium’ doel geformuleerd worden. Een voorbeeld van zo’n doel staat in ‘Over de brug’ – het plan van aanpak voor mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) dat vorig jaar onder redactie van het kenniscentrum Phrenos werd uitgebracht. In dat rapport wordt de ambitie uitgesproken om in 10 jaar tijd (voor 2025) het psychisch lijden door een ernstige psychiatrische aandoening met 1/3 te verminderen (van 1.5% van de bevolking naar 1%). Voor de hele GGZ prevalentie zou dit een reductie van 24% naar 16% betekenen.

Zulke dramatische reductie is onmogelijk door te blijven doen wat we nu al doen. En nieuwe ‘magische’ interventies zijn niet te verwachten: de farmaceutische industrie heeft reeds enkele jaren alle ontwikkelingen binnen de psychiatrie stopgezet. Er komen geen nieuwe farmaceutische middelen en de bestaande middelen zijn uit het patent. Er is immers binnen de GGZ sector onvoldoende winst te halen. De kennis die we nu hebben, zal de job moeten klaren.

De Nieuwe GGZ

Met de Nieuwe GGZ (DNG) beweging willen we de lat in de psychiatrie hoog leggen en de ambitie uitspreken dat we met de geïnvesteerde maatschappelijke middelen een betere job kunnen doen: nl. een drastische vermindering in psychisch leed realiseren. Allerlei welbedoelde systeeminterventies hebben de GGZ gemaakt tot wat ze nu is: een bulk aan deskundigheid maar met de handen gebonden aan bureaucratie en structuren en met te weinig effect. Veel mensen in de zorg, cliënten, betrokkenen en hulpverleners ervaren dat als een onrecht en zijn hierover verontwaardigd. Zoals over de hele wereld mensen geïnspireerd raakten door het pamflet van Stéphane Hessel (“Indignez-vous” – Time for Outrage) heeft ook de Nieuwe GGZ beweging deze verontwaardiging in zich. Cliënten, betrokkenen en professionals claimen het recht om de zorg, bevrijd van de verlammende bureaucratie, vorm te geven. En om hiervoor een deal met financiers en stakeholders te sluiten en zo de ambitie te realiseren om de psychische zorgbehoeften van de burgers in de wijk echt te verminderen. 

Hoe kan dat gerealiseerd worden?

In ons boek “Goede GGZ” (Delespaul, Milo, Schalken, Boevink en Van Os) beschrijven wij hoe dit doel bereikt kan worden. Het boek wil inspiratie geven aan de Nieuwe GGZ beweging.

Er is een grote kloof tussen wetenschappelijke evidentie en de klinische praktijk. En de ‘klassieke’ pogingen om deze kloof te dichten door protocollaire behandelingen gaan voorbij aan de comorbiditeit en binnen- en tussen-subjects-variabiliteit in problematiek. De categorale zorgindeling en de aansluitende zorgprogrammering leiden niet tot optimaal efficiënte zorg.

In de Nieuwe GGZ (DNG) staat het mondige individu centraal. Wij pleiten DNG pleit voor transdiagnostische zorg die fasegewijs wordt verstrekt en gericht is op de ontwikkeling van weerbaarheid, niet enkel op de reductie van symptomen. Daarbij we uit van een positieve visie op gezondheid (het vermogen zich aan te passen en eigen regie te voeren in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven). Deze visie sluit aan bij het herstelbegrip van de psychiatrische cliëntenbeweging en richt zich op 3 domeinen: symptomen, participatie en persoonlijke doelrealisatie.

DNG richt zich op optimale professionele zorg in een maatschappelijk geïntegreerde omgeving, de wijk en woonomgeving van de cliënt. Daarom willen we ook de persoonlijke face-to-face community van cliënten, hulpverleners en betrokkenen uitbreiden met virtuele communities die als netwerken ondersteuning kunnen bieden en de exclusiviteit van professionele hulp doorbreken.

Vier pijlers

De Nieuwe GGZ steunt op drie pijlers:

  • een open source benadering van kennis en tools;
  • een emancipatie van de deskundigheid van cliënten, betrokkenen en professionals, maar ook van ownerschap bij de cliënt (bijv. in de vorm van een persoonlijk dossier);
  • en een kleinschalige aanwezigheid in de wijk met als doel zorg te verlenen waar de effecten verwacht worden, steun te verstrekken aan betrokken derden en collega’s te vinden (bijvoorbeeld huisartsen) om deskundige zorg beter beschikbaar te maken.

DNG wil geen dramatisch nieuwe dingen. Veel ideeën zijn reeds jaren bekend en dus “oude wijn”. Op veel plaatsen worden elementen als pareltjes reeds in de praktijk gebracht. DNG is echter radicaler en alomvattender en gelooft dat er de afgelopen jaren in Nederland een uniek momentum voor verandering is gekomen.

Philippe Delespaul is Hoogleraar Zorginnovaties in de GGZ en Programmaleider Integrale Zorg bij Mondriaan

Het boek Goede GGZ (Delespaul, Milo, Schalken, Boevink en Van Os) is verschenen bij Diagnosis uitgevers, www.Diagnosisuitgevers.nl. Stuur voor bestelling een mailtje naar de uitgever, chj.stavenuiter@diagnosisuitgevers.nl

Op 17 maart vindt in Utrecht het congres plaats over de Nieuwe GGZ: Goede GGZ – Herstel van de Menselijke Maat. Klik hier voor meer informatie en aanmelding. 

2 thoughts on “De Nieuwe GGZ –  Over nieuwe vaten voor oude wijn…

  1. ik ben het eens met bovenstaande schrijvers. ik vind ‘de nieuwe GGZ’ een mooie beweging en heb het boek inmiddels voor me liggen. Ga het met interesse lezen. Laten we tegelijk niet vergeten dat m.n. de specialistische GGZ ook een bepaalde groep cliënten kent die zich tot op heden lastig laat vangen binnen bestaande e-health werkwijzen. Het zal een uitdaging worden om met ‘de nieuwe GGZ’ naar deze, en andere, problematieken kijken.

  2. Hoewel alles erop wijst dat de tijd inderdaad rijp is voor De Nieuwe GGZ, waarin patiënten en behandelaren weer gaan samenwerken en bezig zijn met waar het in ons vak over moet gaan, moeten we nu geen kans onbenut laten om de nieuwe vaten ook werkelijk water (wijn)dicht te maken.
    We zijn van mening dat de kwaliteit van de vaten staat of valt met goed onderwijs aan de behandelaren, psychiaters en psychologen, van wie er steeds meer nauwelijks geproefd hebben van die oude wijn.
    Om daar een start mee te maken hebben we in overleg met Jim van Os een ervaringsgericht scholingsprogramma ontwikkeld voor behandelaren in de Nieuwe GGZ. Die scholing is ontwikkeld op grond van de feedback van meer dan 700 cliënten die we sinds 2003 een behandelprogramma hebben aangeboden, dat aansluit bij die aspecten van de Nieuwe GGZ. De door ons geïnterviewde cliënten noemden als belangrijkste peilers in de behandeling:
    de variabele behandelsetting, duidelijk onderscheiden rollen van de behandelaars die samenwerken om zowel de rol van adviseur-diagnost en interventionist als die van coach en ervaringsdeskundige te kunnen vervullen, het focus te hebben op,naast de klacht, de kracht en de zelfredzaamheid ,het volgen van door de client geformuleerde doelen. Bovendien werd gewezen op het belang van de zintuiglijke ervaringen die cliënten in de behandeling krijgen aangeboden.
    De scholing gaat uit van het gedachtegoed van I.Yalom (oude wijn) en de Diagnostiek van de Vragende Wijs van Jim van Os ( nieuwe vaten).
    We denken dat de tijd rijp is behandelaren in de GGZ op een ervaringsgerichte wijze te scholen, waarbij concepten als
    empathie, ontmoeting, emancipatie, wederkerigheid weer (opnieuw) de nadruk krijgen.
    We hebben inmiddels een pilot gedaan van 1 dag met een GZ opleidingsgroep van de RINO. Deze is heel enthousiast ontvangen. Met name de verschillende rollen van de behandelaar en zijn vaardigheden als ‘coach’ en ‘ervaringsdeskundige’ zorgden voor verlegenheid bij de opleiders. De cursisten hadden namelijk aangegeven juist het leren van die vaardigheden te missen in hun opleiding!
    Kortom: de tijd lijkt rijp voor een scholing die naast kennis ook weer uitgaat van ervaring en gegeven zal worden door professionals en ervaringsdeskundigen.
    Op het symposium van 17 maart zullen we een vooraankondiging doen van deze scholing die we ook aan de opleidingsinstituten zullen aanbieden.

    Inge Umbgrove, klin psych/psychotherapeut
    en
    Geza Kovacs, GZ-psycholoog

Comments zijn gesloten