Blog 3 van 3: Een melding doen bij Veilig Thuis is één, maar dan…

07-11-2017


Marlou van Roosmalen en Esmée van der Linde

In deze derde en laatste blog zoomen we in op de behandelrelatie die u nog heeft met het minderjarige meisje. Er is inmiddels behoorlijk wat voorgevallen. Dit heeft impact op u als zorgverlener. U krijgt het gevoel dat u niet meer bekwaam bent om het meisje verder te behandelen en overweegt de behandelrelatie te beëindigen. In deze blog gaan we verder in op uw positie bij een voornemen tot beëindiging van de relatie en de bij een beëindiging te nemen stappen.

‘Goede zorg’

Als zorgverlener bent u op grond van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen in de zorg (Wkkgz) gehouden om goede zorg te leveren. [1] Maar wat is dat, goede zorg? En hoe bepaalt u of u in deze concrete situatie nog goede zorg kunt leveren? De Wkkgz omschrijft goede zorg als “zorg van goede kwaliteit en van goed niveau” (artikel 2 Wkkgz). Ook de Beroepscode voor psychologen van het NIP bepaalt dat psychologen dienen te zorgen voor een goede kwaliteit van hun beroepsmatig handelen. Een concrete uitwerking op dit punt geeft de Beroepscode niet. De Wkkgz is iets uitgebreider in haar omschrijving van het criterium ‘goede zorg’. Zo moet de zorg zijn afgestemd op de reële behoefte van de patiënt en dient u te handelen in overeenstemming met de op u rustende verantwoordelijkheid, voortvloeiend uit de voor u geldende professionele standaard. De vereisten waaraan de zorg volgens de Wkkgz moet voldoen, om te kunnen spreken van goede zorg, zijn daarmee dermate ruim geformuleerd dat sprake is van een open norm. Wat onder goede zorg wordt verstaan wordt ingevuld door onder meer richtlijnen, beroepscodes en tuchtrechtspraak. Een open norm betekent ook ruimte voor eigen afweging. Het is aan u om te bepalen of u vindt dat u nog in staat bent om goede zorg te verlenen.

“Stop met het hersenenspoelen van onze dochter! We weten je te vinden!”

De melding bij Veilig Thuis (VT) heeft de situatie voor het meisje thuis complex gemaakt. Haar angstklachten zijn toegenomen en ook de ouders zijn ten einde raad. Zij zetten u onder druk en een klachttraject loopt. Bovendien ontvangt u sinds kort op zowel uw privéadres als op de praktijk schriftelijke bedreigingen van ouders. In een van de briefjes staat: “Stop met het hersenenspoelen van onze dochter! We weten je te vinden!’’ De situatie heeft merkbaar invloed op uw professionele relatie met het meisje. U bent bang om fouten te maken en twijfelt of u de behandelrelatie nog wel moet voortzetten. Ondanks al deze moeilijke omstandigheden blijft u verantwoordelijk voor de goede zorg. Dit vloeit voort uit niet alleen de wet en de tuchtnormen, maar ook uit de beroepscodes die u in acht moet nemen.

Beroepscode

Volgens de Beroepscode voor psychologen bent u verantwoordelijk voor de continuïteit van de professionele relatie. Waar nodig moet u daarbij andere deskundigen inschakelen, aldus de Beroepscode. U besluit de casus in te brengen in uw intervisiegroep. Daar komt u tot het inzicht dat het niet verantwoord is de behandelrelatie op deze manier voort te zetten. Hierbij overweegt u nog wel de mogelijkheid om onder supervisie de zorg te blijven verlenen. Maar uiteindelijk besluit u dat het beter is dat het meisje door een andere psycholoog wordt behandeld.

In het volgende contact met het meisje bespreekt u dit voorzichtig met haar en stelt u haar voor om haar terug te verwijzen naar de huisarts. Het meisje geeft aan u te vertrouwen en niet opnieuw haar hele verhaal bij iemand anders te willen doen. Ondanks dat ze begrijpt dat haar ouders het u moeilijk maken, smeekt ze u om haar te blijven behandelen. Na het gesprek met het meisje overweegt u nogmaals of u zichzelf nog in staat acht goede zorg aan het meisje te leveren. Hierbij maakt u een afweging tussen de belangen van het meisje om niet weer haar verhaal elders te moeten doen en een vertrouwensrelatie met een andere hulpverlener te moeten opbouwen enerzijds, en anderzijds uw eigen twijfels over uw veiligheid en uw bekwaamheid om het meisje verder te kunnen behandelen. Na wederom een zorgvuldige belangenafweging komt u tot de conclusie dat het niet meer verantwoord is als u het meisje blijft behandelen. U vraagt zich af of u in deze situatie de behandelrelatie met het meisje kunt beëindigen.

Wanneer mag u een behandelrelatie beëindigen?

De wettelijke bepalingen over de geneeskundige behandelingsovereenkomst (Wgbo) bepalen dat de behandelingsovereenkomst niet kan worden opgezegd door de zorgverlener, tenzij er sprake is van gewichtige redenen. Wat precies ‘gewichtige redenen’ zijn werkt de wet niet uit. De Beroepscode voor psychologen bepaalt met betrekking tot het einde van de behandelrelatie dat psychologen de behandelrelatie niet voortzetten als “daar professioneel geen grond meer voor bestaat of als dat niet langer op een professioneel verantwoorde manier mogelijk is”. [2] Voornoemde twee gronden zijn ruime open normen. Voor de invulling van deze normen kan worden aangesloten bij de Beroepscode van de NVP. Deze code is analoog toe te passen op u als psycholoog. [3]

Kort gezegd kan de professionele mening van u als hulpverlener, dat het niet meer verantwoord is om onder deze omstandigheden zorg te blijven verlenen, voldoende zijn om de behandelrelatie te beëindigen. Van belang is om altijd voor ogen te houden dat bij een eventuele toetsing het niet alleen om de uiteindelijke beslissing gaat, maar vooral om de vraag of de besluitvormig zorgvuldig is geweest en of de communicatie vóór en na het besluit zorgvuldig is geweest.

Bedreigingen van de ouders nemen steeds ernstiger vormen aan

Belangrijk om voor ogen te houden is dat het enkele feit dat er een klacht door de ouders is ingediend, niet een reden is om de behandelrelatie met het meisje te beëindigen. Helaas is er in deze casus wel wat meer aan de hand. Naar uw professionele oordeel is het niet meer verantwoord onder de huidige omstandigheden de zorg te blijven verlenen. Bovendien nemen de bedreigingen van de ouders steeds ernstiger vormen aan. U vreest inmiddels niet alleen meer voor het welzijn van het meisje, maar ook voor uw eigen veiligheid en die van uw gezin. In een casus als de onderhavige zijn er voldoende gewichtige redenen op grond waarvan u de behandelovereenkomst mag opzeggen.

Wat als u heeft besloten tot beëindiging?

Besluit u de behandeling te beëindigen dan verlangt de Beroepscode voor psychologen (waar u ook onder valt, als lid van de NVGzP) van u dat u in het kader van de borging van de continuïteit van de zorg maatregelen treft voor het overnemen van de behandeling. Op grond van de Beroepscode voor psychologen bent ú verantwoordelijk voor een adequate overdracht. [4] Aanvullend volgt uit de jurisprudentie van de tuchtcolleges en die van het College van Toezicht van het NIP dat u nog enkele andere zorgvuldigheidseisen in aanmerking dient te nemen. [5] Zo mag u de behandeling niet ineens beëindigen. U dient een redelijke termijn in acht te nemen. Wat redelijk is hangt af van de omstandigheden van het geval, zoals de ernst van de situatie, de afhankelijkheid van de geboden zorg, de aard en duur van de behandelrelatie en de termijn die nodig is om een aanvaardbaar alternatief van zorg te vinden. Totdat het meisje een andere behandelaar heeft, dient u – of een collega die de zorg tijdelijk van u overneemt – de (medisch) noodzakelijke zorg [6] te verlenen. Het is van belang dat u voor een vangnet voor acute problemen zorgt. Met andere woorden, u dient zorg te dragen voor continuïteit van de hulpverlening. Het kan u zwaar worden aangerekend als u dit nalaat. Zo oordeelde het College van Toezicht in september 2016 onder andere dat de continuïteit van de professionele relatie niet goed werd gewaarborgd doordat de therapie abrupt werd gestopt en na beëindiging van de therapie niet werd doorverwezen naar een collega dan wel terugverwezen naar de huisarts. Een en ander leverde een gegronde klacht op. [7] Uit de jurisprudentie volgt ook dat u als hulpverlener moet bekijken of er meerdere sessies nodig zijn voor de voorbereiding op een beëindiging van de behandelrelatie. Het moet duidelijk zijn dat u niet over één nacht ijs bent gegaan. Iemand overvallen met deze beslissing raden wij ten zeerste af. Ook de Beroepscode voor psychologen bepaalt dat u een zorgvuldige overweging dient te maken en bovenal dat uw professionele verantwoordelijkheid niet ophoudt te bestaan bij beëindiging van de behandelrelatie. [8]

Tot slot volgt uit de Beroepscode van de NVP dat u ”uw beslissing in voor de cliënt begrijpbare termen moet motiveren’’, de cliënt moet aanbieden om zo goed mogelijk te adviseren omtrent de vraag wat in het gegeven geval het beste gedaan kan worden en c.q. of aan te bieden voor een adequate verwijzing zorg te dragen. Dit betekent feitelijk dat u niet actief naar een andere behandelaar hoeft te zoeken, maar wel van u wordt verwacht dat u uw medewerking verleent aan de overdracht naar een andere zorgverlener.

Belangrijk is dat u gedurende het hele proces steeds zorgvuldig afweegt en noteert, zodat u dit kunt uitleggen aan uw cliënt en u zich kunt verantwoorden, mocht onverhoopt later tegen u een klacht worden ingediend.

Tot slot

Het blijft een lastige beslissing om de behandelingsovereenkomst wel of niet te beëindigen en ook als u de knoop heeft doorgehakt komen er veel regeltjes bij kijken om de relatie op een zorgvuldige wijze te beëindigen. Wordt u met een dergelijke keuze c.q. situatie geconfronteerd, schroom dan niet om met een collega te overleggen. Ook de juristen van de VvAA staan altijd voor u klaar. Wij denken graag met u mee en helpen u bij het zetten van de juiste stappen om de behandelrelatie op een zorgvuldige wijze te beëindigen.

mw. mr. drs. M.M.L. van Roosmalen
mw. mr. E. van der Linde
Juridisch adviseurs VvAA

[1] Uitgebreide informatie over de meest recente verplichtingen van de Wkkgz vindt u hier.

[2] Zie artikel 40 van de Beroepscode van het NIP.

[3] Dit gelet op de vergelijkbare positie die psychologen en psychotherapeuten innemen ten opzichte van hun patiënt. Artikel II.3.1. van de Beroepscode van de NVP noemt diverse gewichtige redenen om de behandelrelatie te beëindigen.

[4] Daarbij neemt u de regels rondom uw medisch beroepsgeheim in acht. Ook voor de overdracht van het dossier is schriftelijke toestemming het uitgangspunt.

[5] Zorgvuldigheidseisen die ook aansluiten bij de KNMG-richtlijn ‘Niet aangaan of beëindiging van de geneeskundige behandelingsovereenkomst’.

[6] De hulp die bij het achterwege blijven het leven van patiënt in gevaar kan brengen.

[7] College van Toezicht NIP 14 december 2016, uitspraak nummer 16/07.

[8] Zie in dit kader de artikelen 19 tot en met 21 van de Beroepscode van het NIP.