Beroepscode

Beroepscodes worden opgesteld door beroepsverenigingen. In de beroepscodes staan de eisen, richtlijnen en gedragsregels die aan het beroepsmatig handelen van een desbetreffende beroepsbeoefenaar worden gesteld. De beroepscode is een leidraad voor het beroepsmatig handelen en een leidraad voor het maken van ethische afwegingen. De basisprincipes zijn dat de beroepsbeoefenaar zich verantwoordelijk, integer, respectvol en deskundig gedraagt. De richtlijnen en gedragsregels in de beroepscode zijn afgeleid van deze vier basisprincipes.
Door toepassing van de beroepscode is het voor de cliënt en de beroepsbeoefenaar duidelijk wat ze wel en niet kunnen verwachten.

Professionele standaard

Een beroepscode is een onderdeel van de professionele standaard. Zodoende dienen professionals die vallen onder een bepaalde beroepscode hiernaar te handelen. In de ‘Wet op de Geneeskundige BehandelOvereenkomst (WGBO) is de professionele standaard als norm voor het handelen van hulpverleners verankerd. In art. 7: 453 BW wordt dit als volgt verwoord:

“De hulpverlener dient bij zijn werkzaamheden de zorg van een goed hulpverlener in acht te nemen en handelt daarbij in overeenstemming met de op hem rustende verantwoordelijkheid, voortvloeiende uit de voor hulpverleners geldende professionele standaard”

Gebruik beroepscode bij tuchtrecht

Gz-psychologen, klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen vallen, als BIG-geregistreerde psychologen, onder het wettelijk tuchtrecht. Het tuchtcollege maakt in zijn overwegingen onder andere gebruik van de verschillende beroepscodes die geacht worden van toepassing te zijn op het werk van de psycholoog. Daarnaast valt het tuchtrecht soms terug op de richtlijnen van de KNMG, wanneer de psychologische en pedagogische beroepscodes niet toereikend geacht worden.

Beroepscodes

Voor de beroepen psycholoog en psychotherapeut zijn verschillende beroepscodes ontwikkeld:

Beroepscode voor psychologen (NIP)

Beroepscode voor psychotherapeuten (NVP)

De NVGzP werkt samen met het NIP aan een nadere uitwerking of invulling van de beroepscode NIP, zodat deze voor behandelend gz-psychologen beter bruikbaar wordt.

Beroepsgeheim

Binnen de wet BIG en binnen de Wet op de Geneeskundige Behandelovereenkomst (WBGO) is het medisch beroepsgeheim wettelijk geregeld. Het beroepsgeheim betekent dat je moet zwijgen over alles wat je bij de uitoefening van je beroep als arts over de patiënt te weten bent gekomen. Het beroepsgeheim zorgt voor een vrije toegang tot de zorg en is bedoeld om de patiënt en de samenleving te beschermen. Een patiënt met psychische klachten of een verslaving bijvoorbeeld, moet zich vrij voelen een arts te bezoeken. Het beroepsgeheim is niet alleen een juridische regel, maar ook een ethische norm, die de vertrouwensrelatie tussen arts en patiënt (een waarde) beschermt.

Het beroepsgeheim is zeer belangrijk, maar mag (of moet) in een aantal gevallen doorbroken worden:

  1. Als de patiënt daarvoor toestemming geeft.
  2. Als je wettelijk verplicht bent om bepaalde informatie naar buiten te brengen (bijvoorbeeld als de patiënt een besmettelijke ziekte heeft).
  3. Als je te maken hebt met een conflict van plichten. Het conflict van plichten kan bij de professional bijvoorbeeld ontstaan indien er zich een gevaar of een reëel risico op schade voor de patiënt zelf aftekent, of voor een ander (inclusief de psychiater zelf), wanneer er een maatschappelijk belang in het geding is of als er juist door het beroepsgeheim te doorbreken sprake is van goed hulpverlenerschap.

Er is veel te doen over het beroepsgeheim en de ethische afwegingen om deze te doorbreken. Het doorbreken druist in tegen de vertrouwensrelatie met de patiënt, maar soms is het voor de veiligheid van de patiënt, zijn naasten of de samenleving toch essentieel bepaalde informatie van patiënten met relevante partijen te delen. Om professionals hierin te faciliteren zijn er diverse handvatten ontwikkeld:

Matrix informatieverstrekking en beroepsgeheim. De wet- en regelgeving rond gegevensverstrekking is uitgebreid, gevoelig, ingewikkeld én onderhevig aan jurisprudentie. De NVGzP heeft, in samenwerking met de juridisch experts van de VvAA, deze complexe materie samengevat in een overzichtelijk schema. Als je overweegt informatie te verstrekken over je cliënt, gebruik dan deze matrix om te zorgen dat je de nodige afwegingen maakt.

De inleiding beschrijft de uitgangspunten, de matrix leidt je door de nodige overwegingen heen en kan je helpen een wettelijk gefundeerde keus te maken. Weet dat de uiteindelijke afweging om wel of niet informatie te verstrekken, altijd de verantwoordelijkheid van jou zelf is.

Wil je de matrix bij de hand houden? Dat kan. De printversie is geschikt om af te drukken, aan elkaar te plakken en op te hangen.

Schermversie matrix informatieverstrekking en beroepsgeheim

Printversie matrix informatieverstrekking en beroepsgeheim 

Handreiking beroepsgeheim. GGZ Nederland heeft deze handreiking ontwikkeld om de mogelijkheden aan te geven wanneer een professional zijn beroepsgeheim mag of moet doorbreken. Dit is beschreven in zes stappen van zorgvuldig handelen.

Handreiking beroepsgeheim GGZ Nederland

Beroepsgeheim in samenwerkingsverbanden

De mogelijkheden om medische gegevens in samenwerkingsverbanden uit te wisselen, worden voor zorgprofessionals bepaald door regels uit het gezondheidsrecht. Deze regels zijn niet altijd bekend bij de verschillende andere deelnemers in samenwerkingsverbanden. De onbekendheid schept verwarring, zeker als er tijdens een bespreking over een gezin of een betrokkene tegenstrijdige opvattingen worden geuit over het mogen delen van informatie met andere professionals die bij een gezin of patiënt betrokken zijn. Deze verwarring wordt nog eens vergroot door de nieuwe regels na de stelselwijzigingen in het sociale domein. Diverse actoren binnen de gezondheidszorg hebben een wegwijzer ontwikkeld die de grenzen en mogelijkheden van gegevensverstrekking voor zorgprofessionals met een beroepsgeheim op een rij zet. Deze wegwijzer kun je hier inzien.